Vanaf het begin is de architectuur van het internet ontworpen om gedistribueerd en veerkrachtig te zijn. Een analyse van de geografische spreiding van netwerkinfrastructuren in Frankrijk laat echter een heel andere realiteit zien: een hyperconcentratie in de regio Parijs die ernstige vragen oproept over de technische en economische veerkracht van ons digitale ecosysteem.

Een nooit eerder uitgevoerd onderzoek naar de 1.855 Franse autonome systemen (ASN's) die zijn geregistreerd bij RIPE NCC [1] laat een opvallende territoriale onbalans zien. In een tijd waarin regionale Internet Exchange Points (IXP's) het grondgebied proberen te verweven, benadrukt deze X-ray het strategische belang van lokale peering.

Wat is een ASN?

Voordat we tot de kern van de zaak komen, is een korte technische uitweiding op zijn plaats. Het Internet is niet één enkel monolithisch netwerk: het is een federatie van tienduizenden onafhankelijke netwerken, elk geïdentificeerd door een Autonoom Systeem Nummer (ASN). In praktische termen verwijst een Autonoom Systeem (AS) naar elk IP-netwerk dat onder een gemeenschappelijk routeringsbeleid valt en beheerd wordt door een enkele administratieve entiteit - of het nu een telecomoperator, een Internet Service Provider (ISP), een hostingprovider, een groot bedrijf, een universiteit of een lokale overheid is.

Elk ASN is een uniek nummer dat wordt toegewezen door de Regional Internet Registries (RIR's). In Europa wordt het verdeeld door het RIPE NCC (Réseaux IP Européens Network Coordination Centre). Het ASN is de identiteit van een netwerk op de globale routing scene: het is de manier waarop een operator de blokken IP-adressen die hij beheert kan aankondigen aan de rest van het internet, via het BGP (Border Gateway Protocol), het routeringsprotocol dat zorgt voor de consistentie van de globale «kaart» van het internet.

Het bezitten van een eigen ASN geeft autonomie op het gebied van routering: de entiteit kan haar eigen routeringspaden kiezen, rechtstreeks onderhandelen over peeringovereenkomsten met andere netwerken en is niet langer afhankelijk van één enkele transitprovider. In zekere zin betekent dit dat de status van huurder verandert in die van eigenaar in het internetecosysteem. Het aantal DSA's in een bepaald gebied is daarom een relevante indicator voor de maturiteit, diversiteit en veerkracht van de digitale infrastructuur.

Île-de-France, het zenuwcentrum (en een zwak punt) van het netwerk

De gegevens zijn onbetwistbaar. Van de 1.855 ASN's die zijn toegewezen aan Franse organisaties, is bijna de helft (48,9 %) gevestigd in de regio Île-de-France.

Ver daarachter proberen de regio's Auvergne-Rhône-Alpes (12 %) en Provence-Alpes-Côte d'Azur (5,8 %) als secundaire hubs te fungeren, aangemoedigd door het dynamisme van Lyon en de strategische rol van Marseille als aanlandingsplaats voor onderzeese kabels.

Nog verontrustender is dat een analyse op departementaal niveau aantoont dat 10 Franse departementen helemaal geen ASN op hun grondgebied hebben (Ariège, Dordogne, Loir-et-Cher, Haute-Marne, Meuse, Nièvre, Haute-Saône, Tarn-et-Garonne, Guyane en Mayotte).

Hoewel de afwezigheid van een ASN natuurlijk geen gebrek aan internetconnectiviteit betekent voor burgers in deze gebieden, weerspiegelt het wel een economische realiteit: operators, hostingproviders en bedrijven die netwerken in deze gebieden implementeren, beheren hun BGP-routering vanuit beslissingscentra die zich elders bevinden. Als gevolg daarvan wordt lokaal verkeer gedwongen om heen en weer te reizen naar Parijs of andere grote steden, waardoor de latentie en de afhankelijkheid van nationale transitroutes mechanisch toeneemt.

Loopt Frankrijk structureel achter op zijn Europese buren?

Om de omvang van dit fenomeen te begrijpen, moeten we over onze grenzen heen kijken. Volgens gegevens van de RIPE NCC zone [2] staat Frankrijk op de 6e plaats in Europa wat betreft het absolute aantal ASN's (1.842), na Rusland, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Polen en Oekraïne.

In verhouding tot zijn bevolking roept de dynamiek van het Franse netwerkecosysteem echter vragen op. Met ongeveer 27 ASN's per miljoen inwoners ligt Frankrijk ver achter op Duitsland (bijna 38 ASN's/miljoen inwoners), het VK (45 ASN's/miljoen inwoners) en vooral Nederland (meer dan 87 ASN's/miljoen inwoners).

Dit verschil wordt gedeeltelijk verklaard door de cultuur van peering en decentralisatie. Duitsland, een federale staat, profiteert van een netwerk van datacenters en netwerkspelers verspreid over verschillende sterke economische centra (Frankfurt, München, Hamburg, Berlijn). In Frankrijk lijkt de jakobijnse traditie te zijn omgezet naar netwerkarchitectuur, waarbij investeringen, vaardigheden en infrastructuur rond de hoofdstad worden geconcentreerd.

Regional peering: een technische en economische noodzaak

Geconfronteerd met deze hyperconcentratie lijkt de ontwikkeling van regionale IXP's niet langer een eenvoudige optimaliseringsoptie, maar een strategische noodzaak.

Zoals de FRNIX-vereniging, die interconnectiespelers in Frankrijk verenigt, aangeeft [3], fungeren IXP's als een schokdemper in tijden van crisis. Door netwerken in staat te stellen om lokaal verkeer uit te wisselen, verminderen ze de afhankelijkheid van langeafstandstransitroutes.

«IXP's verminderen de afhankelijkheid van langeafstandstransitroutes. Door netwerken in staat te stellen om gegevens lokaal uit te wisselen, bieden ze zowel latentiewinst als een structureel voordeel: autonomie. In het geval van een crisis (oorlog, ramp) wordt deze autonomie veerkracht». - Antonio Prado [4]

Frankrijk heeft momenteel 19 actieve IXP's, met meer dan 730 leden [5]. Initiatieven zoals Breizh-IX in Bretagne, Ouest.Network in Nantes en Lillix in Hauts-de-France laten zien dat het mogelijk is om levensvatbare lokale ecosystemen te creëren. Deze infrastructuren houden lokaal verkeer lokaal: een e-mail die vanuit Rennes naar een server in Rennes wordt gestuurd, heeft geen technische reden om via Parijs te gaan.

Naar een nieuw evenwicht op het Franse internet

De uitdaging voor de komende jaren zal zijn om de oprichting van nieuwe autonome systemen in de regio's aan te moedigen. Voor middelgrote bedrijven, lokale overheden en universiteiten is het verkrijgen van een eigen ASN en het adverteren van eigen IP-prefixen de eerste stap naar digitale onafhankelijkheid.

Hiervoor zijn inspanningen nodig op het gebied van opleiding en training, taken die spelers zoals FRNIX uitvoeren via hun BGP-workshops en regionale evenementen. De decentralisatie van het Franse internet kan niet worden verordonneerd; het moet router voor router, BGP-sessie voor BGP-sessie, worden opgebouwd door gegevens dichter bij de eindgebruikers te brengen.

De veerkracht van onze nationale infrastructuur zal afhangen van ons vermogen om dit gecentraliseerde spinnenweb om te vormen tot een echt vermaasd, robuust en gedistribueerd netwerk.